احتمالا نام معدن اسپنس (Spence) را کمتر شنیده باشید. نه به خاطر این که معدنی کوچک باشد یا اهمیت چندانی نداشته باشد، بلکه به خاطر این که اسم بسیاری از معادن زیر سایه اسامی معادن بزرگی نظیر اسکوندیدا یا چوکیکاماتا گم میشوند. اما این معدن کمتر شناخته شده مس، نه تنها یکی از معادن بزرگ جهانی به حساب میآید بلکه حتی از معادن بزرگی که در ایران داریم نیز بسیار بزرگتر است.
معدن اسپنس که برای سالها یکی از بخشهای اصلی تولید مس برای شرکت BHB حساب میآید، سالانه بیش از ۲۶۰ هزار تن مس تولید میکند و البته تحولی جذاب را تجربه کرده است. در این مقاله با معدن اسپنس بیشتر آشنا میشویم.
مقاله پیشنهادی: آشنایی با بزرگترین معادن مس جهان
معدن اسپنس، در قلب ذخایر مس جهان
نام بیابان آتاکاما را احتمالا به عنوان یکی از مهمترین کمربندهای مس در جهان شنیدهاید. این بیابان که در منطقه آنتوفاگاستا در شمال شیلی است میزبان بزرگترین معادن مس جهان، از جمله معدن اسکوندیدا، بزرگترین معدن مس جهان، است. در این بیابان، معدن اسپنس در فاصلهای کمتر از ۱۰ کیلومتری با معدن سیرا گوردا، قرار گرفته است.
ذخایر معدن اسپنس شامل کانسنگهای اکسیدی و سولفیدی ثانویه است. ذخایر اکسیدی سطحی بهطور سنتی برای تولید کاتد مس از طریق لیچینگ، SX-EW مورد استفاده قرار میگرفت، در حالی که سولفیدهای ثانویه و عمیقتر با فرآوری کنسانتره مس در کارخانه تغلیظ به محصول تبدیل میشوند.
عیار متوسط کانسنگ اسپنس معمولاً بین ۰.۴ تا ۰.۶ درصد مس قرار دارد، که بسته به بخش معدن و نوع کانسنگ متفاوت است. این عیار با اجرای پروژه Spence Growth Option (SGO) و بهبود روشهای استخراج و تغلیظ، بهینه شده و امکان بازیابی بالاتر مس و محصولات جانبی مانند طلا، نقره و مولیبدن را فراهم میکند.
اکتشاف معدن اسپنس در دهه ۱۹۹۰ میلادی تا بهرهبرداری
اکتشافات اولیه معدن اسپنس در دهه ۱۹۹۰ در کمربند پورفیری مس شمال شیلی انجام شد و نشان داد که این معدن دارای ذخایر قابلتوجه کانسنگهای اکسیدی و سولفیدهای ثانویه و اولیه است. شرکت نام آشنای BHP بهرهبرداری صنعتی از اسپنس را در سال ۲۰۰۷ آغاز کرد ودر ابتدا تمرکز اصلی را بر تولید کاتد مس از طریق لیچینگ و استخراج روباز با هزینه عملیاتی رقابتی قرار داد.
در سال ۲۰۱۰، BHP اسپنس را همراه با معدن سرو کلرادو در قالب یک دارایی واحد با نام Pampa Norte تجمیع کرد و با اجرای پروژه Spence Growth Option (SGO)، کارخانه تغلیظ احداث شد و امکان تولید کنسانتره مس نیز فراهم شد.
این تغییرات معدن را از یک عملیات صرفاً لیچینگی به یک دارایی چندمحصولی، مقیاسبالا و انعطافپذیر تبدیل کرد. حالا در سال ۲۰۲۵ معدن اسپنس رکورد تاریخی تولید ۲۶۸ هزار تن مس را به نام خود ثبت کرده است.
پامپا نورته، پیوند معدن اسپنس و معدن سرو کلرادو
اگر به گزارشهای رسمی شرکت BHP نگاه کنید، متوجه میشوید که معدن اسپنس و معدن کلرادو در قالب یک دارایی با عنوان پامپا نورته معرفی میشوند. این در حالی است که این دو معدن فاصلهای بیش از ۱۲۰ کیلومتر با یک دیگر دارند.
BHP معادن اسپنس و سرو کلرادو را در قالب دارایی واحد Pampa Norte تجمیع کرد تا مدیریت منابع، زیرساختها و عملیات بهصورت متمرکز انجام شود. این اقدام باعث شد تمرکز شرکت از مدیریت مستقل هر معدن به مدیریت دارایی خوشهای منتقل شود و ارزشآفرینی یکپارچه افزایش یابد.
اسپنس و سرو کلرادو بهعنوان معادن همتیپ از نظر نوع کانسنگ و فناوری فرآوری دیده شدند و این همسانی امکان اشتراک بهترین رویهها و مهارتهای فنی را فراهم کرد.
یکپارچهسازی عملیات باعث شد BHP ساختارهای مدیریتی موازی را حذف کند و تیمهای فنی، مهندسی، ایمنی و محیطزیست را تجمیع کند. شرکت از خدمات پشتیبانی مشترک مانند برنامهریزی، تأمین و منابع انسانی استفاده کرد و هزینههای سربار کاهش یافت. مهارتهای بحرانی و تخصصی، شامل مدیریت هیپهای بزرگ، کنترل بازیابی در عیار پایین و مدیریت محلولها در محیطهای خشک، در سطح دارایی مدیریت شد و وابستگی به افراد کلیدی کاهش یافت.
علاوه بر این، تصمیمگیریهای سرمایهای بهصورت متمرکز انجام شد و سرمایه به معدنی تخصیص یافت که بازده اقتصادی بالاتری داشت. این رویکرد در دورههای نوسان قیمت مس، انعطافپذیری عملیاتی را افزایش داد و با سادهسازی ساختار سازمانی و تعطیلی دفتر ایکیگه، سرعت واکنش به تغییرات بازار و بهرهوری منابع انسانی بهبود یافت.
مقایسه با سایر بزرگان
برای درک بهتر ابعاد معدن اسپنس، میتوان آن را با برخی معادن دیگر مقایسه کرد. برای مثال این معدن حدود یک پنجم معدن اسکوندیدا ظرفیت دارد. یا شاید خالی از لطف نباشد اگر بدانید این معدن در حالی ۲۶۸ هزار تن مس محتوا (کاتد لیچینگ و کنسانتره) تولید میکند که سطح تولید شرکت ملی صنایع مس ایران در سال ۱۴۰۳ تقریبا ۳۰۰ هزار تن مس محتوا از محل چند معدن بزرگ از جمله سرچشمه، میدوک و سونگون بوده است.
جدول زیر این معدن را با ۳ معدن دیگر در شیلی مقایسه میکند.
| معدن | مالک | تولید مس سالانه (هزار تن) | نوع محصول |
|---|---|---|---|
| اسکوندیدا (Escondida) | BHP/حدود مشارکت | 1,200+ | کنسانتره و کاتد |
| گرانمیرا / چوکیکاماتا (Chuquicamata) | Codelco | 700–800 | کاتد و کنسانتره |
| اسپنس (Spence) | BHP | 230–270 | کاتد و کنسانتره |
| سیرا گوردا (Sierra Gorda) | BHP/JX Nippon | 200–250 | کنسانتره |
تولیدات معدن Speence
همانطور که کمی قبل گفتیم، معدن اسپنس در ابتدا بر تولید کاتد مس از طریق هیپ لیچینگ متمرکز بود. در حال حاضر ظرفیت این بخش ۲۰۰ هزار تن در سال است. اما پس از اجرای پروژه SGO، فراوری کانسگهای سولفیدی نیز به این مجموعه اضافه شد و در طی سالهای گذشته، سالانه بین ۳۰ تا ۷۰ هزار تن مس محتوا نیز از این طریق تولید میگردد.
پروژه کارخانه تغلیظ جدید اسپنس
در سال ۲۰۲۲، شرکت BHP با سرمایهگذاری ۲.۴۶ میلیارد دلار و مشارکت بیش از ۱۲ هزار نفر، کارخانه تغلیظ جدید معدن اسپنس را تکمیل کرد تا ظرفیت تولید کنسانتره مس و مولیبدن را افزایش دهد و سبد جهانی مس خود را تقویت کند. این کارخانه میتواند روزانه ۹۵ هزار تن ماده معدنی را پردازش کند و با استفاده از فناوری پیشرفته فلوتاسیون، مصرف انرژی را تا ۶۰ درصد کاهش میدهد و فضای اشغالشده را به نصف کاهش میدهد.
شرکت BHP عملیات کارخانه را با بهرهگیری از آبشیرینکن در Mejillones و استفاده انحصاری از انرژیهای تجدیدپذیر انجام میدهد و بدین ترتیب امکان ادامه فعالیت معدن برای ۵۰ سال آینده را فراهم کرده است. همچنین شرکت با بهکارگیری ۵ حفار و ۳۳ کامیون خودران، مسیر الکتریکیسازی فرآیند حمل مواد را هموار کرده است. این اقدامات، اسپنس را به نمونهای موفق در نوآوری، توسعه پایدار و بهرهوری عملیاتی در صنعت مس جهانی تبدیل میکنند.
معدنی که درس آموخته دارد
شاید Spence نام آنچنان مشهوری نباشد اما آشنایی با آن بسیار آموزنده است. معدنی که اصول مدیریت در شرکت BHB را به رخ میکشد و نشان میدهد با مدیریت خوب میتوان به یک معدن پیشرفته و کلاس جهانی تبدیل شد.