آیا توسعه فناوری هوش مصنوعی باعث افزایش مصرف مس می‌شود؟ این موضوعی است که این روزها در بسیاری از بحث‌های اقتصادی شنیده می‌شود. موضوعی که بسیاری نیز با آن موافق هستند اما گزارشی که به تازگی در رویترز منتشر شده است، میگوید شاید این موضوع چندان هم صحیح نباشد. در این یادداشت به بررسی واقعیت این ماجرا می پردازیم و چند دیدگاه جدید را در مورد مس و هوش مصنوعی بررسی می‌کنیم.
ضریب مصرف مس در حال کاهش است
یکی از اشتباهات رایج، ثابت فرض کردن میزان مصرف مس در هر دیتاسنتر است. بر اساس گزارشی که مؤسسه S&P Global منتشر کرده، این عدد ثابت نیست. مثلاً یک دیتاسنتر رمزارز به ازای هر مگاوات حدود ۲۱ تن مس می‌خواهد، اما یک دیتاسنتر برای ترین کردن مدلهای هوش مصنوعی در چین چیزی نزدیک ۴۷ تن از این فلز نیاز دارد.
اما نکته اینجاست که فناوری دارد جلو می‌رود. به گفته همان گزارش S&P Global، روی آوردن به فیبر نوری به جای سیم‌های مسی در بخشی از کابل‌کشی‌ها، می‌تواند مصرف مس را تا ۵ تن در هر مگاوات کم کند. از طرف دیگر، شرکت انویدیا طرحی را پیشنهاد داده که در آن با افزایش ولتاژ به ۸۰۰ ولت، همان سیم مسی می‌تواند بیش از یک و نیم برابر توان قبلی را منتقل کند. همه این‌ها یعنی مس مصرف خواهد شد، اما کمتر از قبل
برگ‌وات ها و موانع زیرساختی
در دنیای فناوری، فرق زیادی بین «وعده» و «عمل» وجود دارد. در مطالعه مشترکی که دانشگاه آکسفورد و گروه مارکس انجام داده‌اند، اصطلاح جالبی به کار رفته: «bragawatts». یعنی وات‌هایی که فقط در بیانیه‌های مطبوعاتی وجود دارند و در دنیای واقعی خبری از آنها نیست.
اما چرا این اتفاق می‌افتد؟ سه مانع جدی وجود دارد:
- اول، اتصال به شبکه برق. بر اساس داده‌های آزمایشگاه برکلی در آمریکا، میانگین زمان انتظار برای وصل شدن یک دیتاسنتر جدید به شبکه برق، حدود چهار سال است. یعنی شما دیتاسنتر را در دو سال می‌سازی، اما چهار سال باید معطل برق بمانی.
- دوم، بحران انرژی در برخی کشورها. قضیه ایرلند یک مثال خوب است. آنقدر دیتاسنتر ساختند که سهم این بخش از مصرف برق ملی به بالای ۲۰ درصد رسید. در نتیجه، شبکه برق ایرلند برای چهار سال از پذیرش درخواست‌های جدید خودداری کرد.
- سوم، کمبود تجهیزات و نیروی متخصص. الان در بازار جهانی، ترانسفورماتورهای بزرگ و کابل‌های فشار قوی ماه‌ها تأخیر تحویل دارند.
به بیان ساده، هوش مصنوعی رشد می‌کند، اما با تأخیرهای طولانی. تا آن موقع که زیرساخت برق آماده شود، معماری دیتاسنترها تغییر کرده و مس کمتری مصرف می‌کند.
جنگ بر سر فلزات دیگر، پیش از مس
یک دیتاسنتر فقط مس نمی‌خورد. به گفته مجمع جهانی اقتصاد، هر مگاوات دیتاسنتر بین ۶۰ تا ۷۰ تن مواد معدنی مختلف مصرف می‌کند: آلومینیوم، کبالت، نیکل، طلا، نقره و فلزات خاصی مثل ژرمانیوم و گالیم.
نکته مهم اینجاست که ممکن است مس اصلاً اولین گلوگاه نباشد. در سال ۲۰۲۳، وزارت بازرگانی چین اعلام کرد صادرات ژرمانیوم و گالیم نیاز به مجوز دارد. طبق گزارش سی‌ان‌بی‌سی، در ماه آگوست همان سال صادرات این دو فلز تقریباً به صفر رسید. چین بیش از ۹۰ درصد گالیم و حدود ۸۰ درصد ژرمانیوم دنیا را تأمین می‌کند. حالا این فلزات را چه کسانی می‌خواهند؟ فقط شرکت‌های فناوری نه؛ پنتاگون و اتحادیه اروپا هم برای ذخایر استراتژیک خودشان رقابت می‌کنند. اینگونه باید گفت که اگر قرار باشد گلوگاهی باشد، مس اولین آنها نخواهد بود.
سه سناریو برای آینده
با کنار هم گذاشتن این سه دیدگاه، می‌توان سه سناریو را متصور شد:
سناریوی اول
دیتاسنترها با تأخیر ساخته می‌شوند و مصرف مس به ازای هر مگاوات کاهش پیدا می‌کند. تقاضای اضافی مس تا سال ۲۰۳۵ چیزی حدود ۸۰۰ هزار تا ۱.۲ میلیون تن خواهد بود. خوب است، اما نه آن جهش انفجاری.
سناریوی دوم
گلوگاه‌های برق زودتر حل می‌شوند و فناوری‌های کاهنده مصرف مس جواب نمی‌دهند. در این صورت تقاضا به سمت بالای پیش‌بینی‌ها می‌رود و مس واقعاً کمیاب می‌شود.
سناریوی سوم
فیبر نوری و ولتاژ بالا زودتر از موعد استاندارد می‌شوند، و همزمان رکود اقتصادی سرمایه‌گذاری را کم می‌کند. در این حالت، تقاضای مس حتی از کمترین رقم پیش‌بینی شده هم پایین‌تر می‌آید.
موضوع کمی پیچیده تر است
همانگونه که اندی هوم در گزارش رویترز خود اشاره کرده است، بازار در حال حاضر هوش مصنوعی را به عنوان «موضوع بزرگ بعدی» تلقی کرده و قیمت‌گذاری خود را بر این مبنا انجام می‌دهد. با این حال، به نظر می‌رسد که پیچیدگی‌های پشت این داستان دست‌کم گرفته شده است.
بدون تردید، مس از گسترش هوش مصنوعی سود خواهد برد؛ اما نه با آن شدت و سرعتی که بسیاری از تحلیل‌های خوش‌بینانه وعده می‌دهند. از این رو، به سرمایه‌گذاران و تحلیلگران توصیه می‌شود به تیترهای جذاب و پرشور خبری اکتفا نکنند. برای قضاوت واقع‌بینانه‌تر، بررسی همزمان گزارش‌های S&P Global، داده‌های مربوط به زمان اتصال به شبکه (آزمایشگاه برکلی) و تحولات سیاست صادراتی چین در مورد فلزات راهبردی، ضروری است.
