صنعت مس در جهان در وضعیت ویژهای قرار دارد. تقاضای شدید مس از سوی بخشهایی پایین دستی، کاهش عرضه کنسانتره مس از سوی دیگر و در کنار آنها، افزایش ظرفیت کارخانجات ذوب مس در چین از مهمترین دلایل این وضعیت است. وضعیتی که خودش را هم در قیمت کاتد مس که تا نزدیک به ۱۴ هزار دلار به ازای هر تن حرکت کرده نشان میدهد و هم در نرخ TC/RC که حالا به صفر و حتی منفی رسیده است. یعنی حالا شرکتهای چینی حاضرند در ازای ذوب مس، نه تنها از شما پول نگیرند، بلکه پول نیز پرداخت کنند. در روزهای اخیر، رویترز در گزارشی عنوان کرده است که اسید سولفوریک منبع اصلی سود شرکتهای چینی است و آنها را سرپا نگه داشته است.
اسید سولفوریک چیزی متفاوت از یک محصول جانبی است
در فرآیند ذوب مس، کنسانتره مس در کورههای فلش و کنورتور یا دیگر انواع کورههای ذوب حرارت داده میشود. طی این مرحله، گوگرد موجود در کنسانتره به صورت گاز دیاکسید گوگرد (SO₂) آزاد میشود. گازی که یک آلاینده خطرناک برای محیط زیست به حساب میآید و کارخانجات ذوب مس، با هدف کاهش این آلایندگی، اقدام به تاسیس واحد اسید سولفوریک میکنند.
در ایران، شرکت ملی صنایع مس ایران دو واحد اسید ۹۰۰ و ۶۰۰ هزار تنی در مجتمعهای مس سرچشمه و خاتون آباد در شهربابک تاسیس کرده است که به عنوان بزرگترین واحدهای تولید اسید سولفوریک ایران به شمار میروند و تولید عظیم این مجموعهها که بیش از تقاضای کشور است، در حال حاضر سبب شده است که نگهداری و فروش این محصول به یک مسئله کلیدی تبدیل گردد. بر اساس گزارشهای مالی منتشر شده در کدال، اسید سولفوریک در سال ۱۴۰۳ به صورت زیانده به فروش رسیده است.
اسید سولفوریک به عنوان یکی از مهمترین اسیدهای صنعتی، نه تنها در فرایندهای پالایش مس کاربرد دارد، بلکه در بسیاری از صنایع و از جمله به عنوان ماده اولیه در کارخانجات کودفسفاته کاربرد کلیدی دارد. حالا بر خلاف وضعیت پیش امده در ایران، به نظر میرسد اسید سولفوریک برای واحدهای ذوب مس در چین، یک بخش کلیدی برای حفظ سودمالی بوده است. اما این موضوع بیش از هرچیزی به سبب کاهش نرخ TC/RC بوده است.
فروپاشی TC/RC: توضیاسید ح مکانیزم و وضعیت فعلی بازار
Treatment and Refining Charges که به اختصار TC/RC نامیده میشود، مکانیزم اصلی درآمدزایی سنتی واحدهای ذوب مس است. در واقع TC میزان هزینهای است که معدن دار یا مالک کنسانتره با به واحدهای ذوب برای تبدیل کنسانتره به آند (معمولا دلار بر تن کنسانتره) و RC هزینهای است که برای پالایش مس (معمولا به سنت بر پوند) به واحدهای ذوب و پالایش مس پرداخت میکند. این نرخ یکی از مهمترین شاخصهایی است که در صنعت مس وجود دارد.
در سالهای اخیر، با ساخت گسترده ذوبخانههای جدید در چین (که اکنون بیش از نیمی از ظرفیت جهانی را در اختیار دارد)، عرضه کنسانتره نسبت به تقاضای ذوب محدود مانده است. در نتیجه، TC/RC بنچمارک در دسامبر ۲۰۲۴ به زیر صفر رسید و در ژانویه ۲۰۲۶ به رکورد منفی ۴۹ دلار در تن رسید. برای قراردادهای ۲۰۲۶، توافق برخی ذوبخانههای چینی با آنتوفاگاستا بر سر صفر دلار بود، پایینترین سطح تاریخی.
در بازار اسپات حتی منفیتر (نزدیک منفی ۴۵-۵۰ دلار) است، به این معنا که واحدهای ذوب عملاً برای دریافت کنسانتره هزینه نیز پرداخت میکنند. این وضعیت، مدل سنتی سودآوری را کاملاً وارونه کرده و واحدهای ذوب مس را به سمت وابستگی شدید به درآمدهای جانبی سوق داده است. در این وضعیت است که اسید سولفوریک، برای شرکتهای چینی اهمیت بسیاری پیدا کرده است.
جهش ۵۰۰ درصدی قیمت اسید: محرک موقت سودآوری
قیمت اسید سولفوریک در چین طی دو سال و نیم گذشته بیش از ۵۰۰٪ افزایش یافته و در اوایل ژانویه ۲۰۲۶ به حدود ۱۰۴۵ یوان (۱۴۵ دلار) در تن رسید – در مقایسه با ۴۶۴ یوان یک سال قبل. این جهش عمدتاً ناشی از اختلالات عرضه گوگرد جهانی بود. توقف صادرات گوگرد روسیه پس از حمله به کارخانه آستاراخان در سپتامبر ۲۰۲۵، محدودیت صادرات اسید از زامبیا، و نوسانات تولید واحدهای ذوب و همزمان،افزایش تقاضا، به ویژه برای بخش استخراج نیکل در اندونزی و تولید باتریها در چین از مهمترین عوامل این افزایش قیمت است.
در نتیجه، اسید سولفوریک اکنون بیش از ۶۴ درصد درآمدهای غیر از TC/RC واحدهای ذوب چینی را تشکیل میدهد. برای نمونه، در شرکت یوننان کاپر، فروش اسید در نیمه اول سال حدود ۷۹۰ میلیون یوان (۱۱۴ میلیون دلار) سود ناخالص ایجاد کرد که معادل یکچهارم کل سود شرکت است. این در حالی است که سهم آن از درآمد تنها ۱ درصد بود. برآورد صنعت نشان میدهد این جهش قیمتی حدود ۱.۵ میلیارد دلار به سود واحدهای ذوب مس در چین در سال گذشته اضافه کرده است.
چشمانداز نزولی و استراتژیهای مدیریتی ضروری
با وجود سودآوری فعلی، نشانههای قوی بازگشت قیمت اسید وجود دارد. تحلیلگران CRU کاهش ۱۰ تا ۳۰٪ قیمت را در ماههای آتی پیشبینی میکنند. عوامل کلیدی این کاهش قیمت عبارتند از: تخریب تقاضا به دلیل قیمتهای بالا، ورود ظرفیتهای جدید تولید اسید (چین در ۲۰۲۶ بیش از ۲۰ میلیون تن ظرفیت جدید/گسترشیافته خواهد داشت)، سیاست پکن برای محدود کردن صادرات اسید و حفظ آن برای صنعت داخلی کود، و احتمال احیای عرضه گوگرد روسیه در صورت کاهش تنشهای ژئوپلیتیکی.
اگر کاهش قیمت اسید با TC/RC منفی همزمان شود، فشار بر حاشیه سود شدید خواهد بود و احتمال کاهش ظرفیت (تعمیرات طولانی، کاهش بهرهوری یا حتی تعطیلی موقت) افزایش مییابد. گروه CSPT پیشتر از کاهش بیش از ۱۰ درصدی ظرفیت ذوب اولیه در ۲۰۲۶ خبر داده است.
در حالی که چین در تلاش است تا با افزایش سطح فعالیتهای معدنکاری خود، به ویژه خارج از چین، سطح تولیدات معدنی خود را افزایش دهد، اما وضعیت رقابت جهانی و سیاستهای واشنگتن که فعالیت چین را در برخی کشورها به چالش میکشد، میتواند منجر شود که واحدهای ذوب چینی که امروزه بیش از نیمی از ذوب مس در جهان را، آنها با کمترین هزینه، انجام میدهند با چالشهای سود آوری جدی مواجه شوند.