در میان قله‌های مرتفع و پوشیده از برف رشته‌کوه آند در شمال کشور پرو، جایی که ارتفاع از ۴۰۰۰ متر هم فراتر می‌رود و نفس کشیدن سخت می‌شود، یکی از چشمگیرترین معادن روباز جهان در دل کوه جای گرفته است. معدن آنتامینا نه‌تنها بزرگترین معدن مس و روی پرو محسوب می‌شود، بلکه با تولید همزمان مس، روی، مولیبدن، سرب، بیسموت و نقره، در زمره معدود معادن چندفلزی (پلی‌متال) غول‌پیکر جهان قرار دارد.

نام «آنتامینا» برگرفته از نام باستانی منطقه‌ای است که مردمان بومی آن را «مکانی با سنگ‌های ارزشمند» می‌نامیدند. امروزه این معدن، با سرمایه‌گذاری مشترک چهار غول معدنی جهان شامل BHP، گلنکور، تک ریسورسز و میتسوبیشی، یکی از ارکان اقتصاد پرو و از بزرگترین معادن روباز مس در جهان است. در این یادداشت، سفری جامع به این شگفتی مهندسی و زمین‌شناسی خواهیم داشت.

معدن آنتامینا (Antamina) کجاست؟

معدن آنتامینا در دامنه شرقی کوردیلرای غربی (Western Cordillera) در شمال مرکزی کشور پرو واقع شده است. این معدن در منطقه «آنکاش» (Ancash)، در فاصله حدود ۲۷۰ کیلومتری هوایی (و ۳۸۵ کیلومتری از طریق جاده) شمال پایتخت پرو، لیما، قرار دارد. معدن آنتامینا در ارتفاعی در حدود ۴٬۲۰۰ تا ۴٬۵۰۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده که آن را به یکی از مرتفع‌ترین معادن فعال جهان تبدیل کرده است. مختصات دقیق این معدن را می‌توانید در «نقشه معادن مس جهان» که به صورت اختصاصی توسط قاف تهیه شده است مشاهده کنید.

.

مروری بر تاریخچه معدن آنتامینا

داستان آنتامینا از دهه ۱۹۵۰ آغاز می‌شود. بین سال‌های ۱۹۵۲ تا ۱۹۷۰، شرکت Cerro de Pasco Corporation نخستین عملیات اکتشافی سیستماتیک را در این منطقه انجام داد. در اکتبر ۱۹۷۰، دارایی‌های معدنی این شرکت به دولت پرو منتقل شد. پس از آن، حدود ۲٬۲۰۰ هکتار از حقوق معدنی به Minero Perú واگذار گردید که در سال ۱۹۷۴ با همکاری سازمان زمین‌شناسی رومانی، شرکت EME را برای توسعه معدن آنتامینا تشکیل داد.

شرکت «ای‌ام‌ای» مجموعه‌ای از مطالعات امکان‌سنجی جامع را تکمیل کرد، اما متأسفانه در سال ۱۹۸۱-۱۹۸۲ پس از ناکامی در تأمین مالی پروژه منحل شد.

در سال ۱۹۹۵ و ۱۹۹۶، دو شرکت کانادایی Rio Algom و Inmet Mining مطالعات گسترده‌ای را انجام دادند و موفق به کسب این پروژه از طریق مناقصه شدند. آنها با تشکیل شرکت Compañía Minera Antamina به عنوان یک شرکت ۵۰-۵۰، پایه‌های بهره‌برداری مدرن از این معدن را بنا نهادند.

پس از مدتی، اینمت سهام خود را فروخت و ساختار مالکیت بار دیگر تغییر کرد و ریو آلگوم و نوراندا (Noranda) هرکدام ۳۷٫۵ درصد و تک ریسورزس ۲۵ درصد از سهام را در اختیار گرفتند. در مارس ۱۹۹۹، شرکت ژاپنی میتسوبیشی با خرید ۱۰ درصد از سهام به کنسرسیوم پیوست.

معدن آنتامینا در ۱۴ نوامبر ۲۰۰۱ با حضور «آلخاندرو تولدو» رئیس‌جمهور وقت پرو رسماً به بهره‌برداری رسید. تولید تجاری از ۱ اکتبر ۲۰۰۱ آغاز شد و سرمایه‌گذاری انجام‌شده تا آن زمان بالغ بر ۲٫۳ میلیارد دلار بود که بزرگترین پروژه سرمایه‌گذاری در تاریخ پرو تا آن زمان محسوب می‌شد.

ویژگی‌های زمین شناسی معدن آنتامینا

معدن آنتامینا یک کانسار اسکارن (Skarn) چندفلزی (پلی‌متال) است که در نتیجه رویدادهای پیچیده ماگمایی متعدد تشکیل شده است. ابعاد این کانسار شگفت‌انگیز است: طول آن بیش از ۲٬۵۰۰ متر و عرض آن تا ۱٬۰۰۰ متر می‌رسد. سن این کانسار حدود ۱۰ میلیون سال برآورد شده است.

توزیع فلزات در کانسار آنتامینا یک الگوی قابل پیش‌بینی و منحصربه‌فرد دارد:

• مس به‌صورت عمدتاً کالکوپیریت در مجاورت سنگ‌آهک رخ می‌دهد.

• روی و بیسموت عمدتاً در حاشیه‌های گارنت سبز مجاور سنگ‌آهک، سنگ مرمر و هورنفلز یافت می‌شوند، جایی که سرب نیز حضور دارد.

• مولیبدن در هسته نفوذی کانسار متمرکز شده است.

• نقره در تمامی لیتولوژی‌های اسکارن دیده می‌شود.

بر اساس آخرین برآوردهای زمین‌شناسی، ذخایر اثبات‌شده و احتمالی معدن آنتامینا به شرح زیر است:

• ذخیره اثبات‌شده سنگ مس: ۱۰۰ میلیون تن با عیار ۱٫۱۴ درصد مس، ۰٫۱۷ درصد روی، ۸٫۷ گرم در تن نقره و ۰٫۰۳۶ درصد مولیبدن.

• ذخیره احتمالی سنگ مس: ۴۵۴ میلیون تن با عیار ۱٫۰۵ درصد مس.

• ذخیره اثبات‌شده سنگ روی-مس: ۴۲ میلیون تن با عیار ۰٫۹۹ درصد مس و ۲٫۳۰ درصد روی، ۱۹٫۵ گرم در تن نقره و ۰٫۰۰۹ درصد مولیبدن.

این معدن در کنار مس و روی، دارای مقادیر قابل توجهی سرب، بیسموت، مولیبدن و نقره نیز می‌باشد.

مالکیت و مدیریت معدن آنتامینا با چه شرکتی است؟

معدن آنتامینا توسط شرکت کومپانیا مینرا آنتامینا (Compañía Minera Antamina S.A.) که به اختصار CMA نامیده می‌شود، اداره می‌گردد. این شرکت به‌طور مستقل و توسط یک کنسرسیوم از چهار سهامدار اصلی زیر مدیریت می‌شود:

BHP در این مجموعه نقشی کلیدی دارد و طبق گفته‌های رسمی، این شرکت یک شریک غیرعملیاتی است، اما تیمی اختصاصی برای پشتیبانی از موفقیت و عملکرد بالای معدن در هیئت مدیره و کمیته‌های سرمایه‌گذاری مشترک حضور فعال دارد. مدیریت اجرایی معدن توسط CMA با نظارت این سهامداران انجام می‌شود. این معدن به‌دلیل طیف وسیع محصولات و تنوع سهامداران، یکی از متنوع‌ترین مدل‌های سرمایه‌گذاری در صنعت معدن جهان را داراست.

آنتامینا، ستون فقرات اقتصاد مس پرو

آنتامینا همواره یکی از بزرگترین تولیدکنندگان مس و روی پرو و جهان بوده است. عملکرد تولیدی این معدن طی سالیان اخیر به شرح زیر است:

•  تولید حدود ۴۲۷٬۰۰۰ تن مس (معادل ۱۵٪ کل تولید مس در کشور پرو)

•  حدود ۲۶۸٬۰۰۰ تن روی

• بیش از ۱۰٫۶ میلیون اونس نقره، معادل ۱۵ درصد از تولید نقره پرو

طبق گزارش تک ریسورسز، درآمد معدن آنتامینا در سال ۲۰۲۵ به ۱.۵۴ میلیارد دلار رسیده و سود ناخالص آن ۸۳۷ میلیون دلار بوده است. این ارقام نشان‌دهنده سودآوری بالای این معدن در شرایط بازار رقابتی کالاهای معدنی است.

معدن تا سال ۲۰۳۶ همچنان فعال خواهد بود

معدن آنتامینا که عمر مفید اولیه آن تا سال ۲۰۲۸ پیش‌بینی شده بود، در مسیر تمدید حیات خود گام‌های بلندی برداشته است. مهم‌ترین پروژه توسعه این معدن با سرمایه‌گذاری ۲ میلیارد دلاری با هدف افزایش طول عمر معدن از ۲۰۲۸ به ۲۰۳۶ (افزایش ۸ ساله) تعریف شده است.

جزئیات پروژه «تجدید حیات آنتامینا»

پس از ۴ سال و ۴ ماه ارزیابی، اصلاحیه مطالعه اثرات محیط‌زیستی (MEIA) این پروژه در فوریه ۲۰۲۴ به تصویب نهایی رسید و عملیات ساختمانی آن از سال ۲۰۲۵ آغاز خواهد شد.

این پروژه بزرگ شامل موارد زیر است:

• تعمیق ۱۵۰ متری گودال معدن (Open-pit)

• افزایش ۲۵ درصدی محدوده مجاز استخراج

• توسعه سد باطله و ارتفاع‌افزایی ۳۰ متری آن

• نصب سیستم‌های خردایش و حمل پیشرفته درون‌گودال

• خرید تجهیزات جدید معدنی و توسعه کارگاه تعمیرات

طبق اعلام مقامات شرکت، در طول دوره تمدید (۲۰۲۸ تا ۲۰۳۶)، تولید مس آنتامینا در سطح پایدار ۴۳۰٬۰۰۰ تن در سال تثبیت خواهد شد. معدن آنتامینا مصمم است حتی پس از ۲۰۳۶ نیز به حیات خود ادامه دهد. فابیولا سیفوئنتس، معاون برنامه‌ریزی و استراتژی محیطی آنتامینا، ابراز امیدواری کرده که «با توجه به اینکه کانسار شگفت‌انگیز است»، عمر معدن حتی از ۲۰۳۶ نیز فراتر رود.

شاهکار ۳۰۲ کیلومتری: انتقال کنسانتره با لوله

یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای مهندسی معدن آنتامینا، خط لوله اسلاری ۳۰۲ کیلومتری است که کنسانتره مس و روی را از دل کوه‌های آند به بندر Huarmey در ساحل اقیانوس آرام منتقل می‌کند. مزیت استفاده از این خط لوله، حذف روزانه ۳۰۰ کامیون از جاده‌های کوهستانی است که از یک سو ترافیک را کاهش می‌دهد و از سوی دیگر اثرات زیست‌محیطی حمل‌ونقل را به حداقل می‌رساند. چنین لوله‌ای را در معدن گرسبرگ اندونزی نیز مشاهده می‌کنید.

معدن آنتامینا در یک نگاه

معدن آنتامینا فراتر از یک معدن غول‌پیکر است؛ این مجموعه یک شاهکار مهندسی در دل کوه‌های آند، نمونهای از همکاری بین‌المللی چهار قاره و میراثی ارزشمند برای پرو محسوب می‌شود. از اکتشافات اولیه در دهه ۱۹۵۰ تا تولید تجاری در سال ۲۰۰۱ و برنامه‌های توسعه تا ۲۰۳۶ و فراتر از آن، آنتامینا داستان موفقیت، چالش و پیشرفت را روایت می‌کند.

این معدن چندفلزی که مس، روی، نقره، مولیبدن و بیسموت را از دل کوه‌های پرو به بازارهای جهانی می‌فرستد، با بهره‌گیری از فناوری نوین و در عین حال با چالش‌های جدی زیست‌محیطی و اجتماعی، نه‌تنها یکی از مهم‌ترین معادن تاریخ معدنکاری، بلکه یکی از نمادهای پیچیدگی، شکوه و تضادهای صنعت معدن در قرن بیست و یکم است.