آلومینیوم در دهه اخیر به یکی از فلزات استراتژیک جهان تبدیل شده است. نقش این فلز در خودروهای برقی، انرژی‌های تجدیدپذیر، صنایع هوافضا، بسته‌بندی و ساخت‌وساز باعث شده است که بررسی ظرفیت و تولید واحدهای ذوب آلومینیوم، صرفاً یک گزارش آماری نباشد. این داده‌ها می‌توانند تصویری دقیق از جهت‌گیری اقتصاد صنعتی و آینده بازار فلزات ارائه دهند.

تازه‌ترین گزارش سالانه سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده (USGS) به عنوان یکی از معتبرترین مراجع داده‌های معدنی جهان، تصویری شفاف و دقیق از وضعیت تولید آلومینیوم در کره خاکی ترسیم کرده است. آمارهای ارائه شده برای سال ۲۰۲۴ و پیش‌بینی‌ها برای سال ۲۰۲۵، داستانی از رقابت سنگین، تمرکز جغرافیایی و اما ثبات نسبی در بازار را روایت می‌کنند که برای تحلیل‌گران اقتصادی و فعالان صنعت معدن خواندنی است..

جدول تولید و ظرفیت واحدهای ذوب آلومینیوم در جهان (هزار تن)

آمار نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۴، بیش از ۷۲ میلیون تن آلومینیوم در جهان تولید شده است. سازمان زمین شناسی ایالات متحده براورد می‌کند که این تولید برای سال ۲۰۲۵ در حدود ۷۵ میلیون تن باشد. این در حالی است که ظرفیت تولید آلومینیوم تنها کمی بیشتر و در حدود ۷۸.۸ میلیون تن بوده است.

همانطور که انتظار می‌رود، کشور چین بیش از نیمی از آلومینیوم جهان را تولید کرده است و در جایگاه دوم کشور هند قرار دارد. نکته جالب این است که تولید آلومینیوم چین بیش از ۱۰ برابر هند بوده است که در رتبه دوم قرار دارد. همچنین حضور دو کشور امارات متحده عربی و بحرین نیز قابل توجه است. جدول زیر لیست کشورها و میزان تولید و ظرفیت تولید آلومینیوم را در سال ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ ( براورد) نشان می‌دهد.

چین؛ کشوری که مسیر بازار را تعیین می‌کند

در سال ۲۰۲۴، چین ۴۴ میلیون تن آلومینیوم تولید کرده است و برای ۲۰۲۵ تولید ۴۵ میلیون تن پیش‌بینی شده است. این عدد به‌تنهایی بخش بزرگی از تولید جهان را تشکیل می‌دهد و به همین دلیل، چین عملاً تعیین‌کننده روند بازار جهانی است. ظرفیت چین نیز از ۴۴.۶ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ به ۴۵ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ افزایش پیدا می‌کند.

نکته مهم این است که تولید چین به ظرفیت آن بسیار نزدیک است. این نزدیکی معمولاً دو پیام دارد. پیام اول این است که چین ظرفیت خالی زیادی ندارد و اگر تقاضای داخلی یا صادراتی افزایش پیدا کند، رشد تولید به‌سادگی اتفاق نمی‌افتد. پیام دوم این است که بازار جهانی نسبت به تصمیم‌های چین حساس‌تر می‌شود، چون کوچک‌ترین محدودیت انرژی یا سیاست زیست‌محیطی می‌تواند بر عرضه جهانی اثر بگذارد.

آمریکا؛ ظرفیت وجود دارد، اما تولید پایین مانده است

ایالات متحده در سال ۲۰۲۴ حدود ۶۷۶ هزار تن تولید داشته است، در حالی که ظرفیت نصب‌شده آن ۱.۳۱ میلیون تن بوده است. این شکاف بزرگ نشان می‌دهد مشکل اصلی آمریکا نبود کارخانه نیست. مشکل اصلی، هزینه و سیاست است. در صنعت آلومینیوم، برق سهم بزرگی از هزینه تولید را تشکیل می‌دهد. اگر برق گران باشد یا سیاست‌های صنعتی از تولید حمایت نکند، حتی کارخانه‌های موجود هم ممکن است با ظرفیت پایین کار کنند.

کانادا و هند؛ تولید پایدار و قابل پیش‌بینی

کانادا در سال ۲۰۲۴ حدود ۳.۳۲ میلیون تن تولید کرده و ظرفیت آن نیز تقریباً برابر با همین عدد است. این نشان می‌دهد صنعت ذوب کانادا نزدیک به حداکثر توان کار می‌کند و ساختار تولید آن پایدار است. هند نیز در هر دو سال ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ تولید ۴.۲ میلیون تن دارد و ظرفیت آن هم دقیقاً همین مقدار است. این ثبات معمولاً نشان‌دهنده یک مرحله بلوغ صنعتی است؛ یعنی کشور ظرفیت را توسعه داده و اکنون بیشتر بر حفظ تولید و بهره‌وری تمرکز دارد.

روسیه؛ تولید بالا با ریسک ژئوپلیتیک

روسیه در سال ۲۰۲۴ حدود ۳.۸۸ میلیون تن تولید داشته و ظرفیت آن ۴.۰۸ میلیون تن است. از نظر فنی و صنعتی، روسیه یکی از بازیگران بزرگ بازار آلومینیوم است. اما بازار جهانی فقط به تولید نگاه نمی‌کند. ریسک‌های ژئوپلیتیک، تحریم‌ها و محدودیت‌های تجاری می‌توانند مسیر صادرات را مختل کنند. بنابراین روسیه در کنار قدرت تولید، یک عامل بی‌ثبات‌کننده بالقوه نیز محسوب می‌شود.

«سایر کشورها»؛ ظرفیت پنهان و اثرگذار

بخش «سایر کشورها» در این جدول اهمیت زیادی دارد. این بخش در سال ۲۰۲۴ حدود ۶.۶۸ میلیون تن تولید داشته، اما ظرفیت نصب‌شده آن ۱۰.۵ میلیون تن بوده است. این اختلاف نشان می‌دهد تعداد زیادی از کشورها ظرفیت ایجاد کرده‌اند، اما به دلایل مختلف نتوانسته‌اند آن را فعال کنند. این دلایل معمولاً شامل کمبود برق رقابتی، مشکلات سرمایه‌گذاری، زیرساخت ضعیف یا محدودیت‌های زیست‌محیطی است.

این ظرفیت بلااستفاده یک ویژگی مهم دارد. اگر شرایط اقتصادی یا انرژی تغییر کند، همین بخش می‌تواند در مدت کوتاهی عرضه را افزایش دهد و بازار جهانی را تحت فشار قرار دهد. به همین دلیل، تحلیلگران بازار آلومینیوم معمولاً به این بخش به‌عنوان «ظرفیت بالقوه پنهان» نگاه می‌کنند.

جهان تقریباً با ظرفیت بالا کار می‌کند

اگر تولید جهانی ۲۰۲۴ یعنی ۷۲.۸ میلیون تن را با ظرفیت جهانی ۷۸.۸ میلیون تن مقایسه کنیم، نرخ استفاده از ظرفیت حدود ۹۲ درصد می‌شود. در سال ۲۰۲۵ نیز تولید ۷۴ میلیون تن در برابر ظرفیت ۷۹.۷ میلیون تن قرار دارد که نرخ بهره‌برداری را به حدود ۹۳ درصد می‌رساند.

این نرخ بهره‌برداری بالا نشان می‌دهد بازار جهانی آلومینیوم نسبتاً فشرده است. یعنی ظرفیت آزاد آن‌قدر زیاد نیست که بتواند به‌راحتی شوک‌ها را جذب کند. در چنین شرایطی، هر بحران انرژی، هر محدودیت زیست‌محیطی یا هر اختلال ژئوپلیتیک می‌تواند اثر سریع و مستقیم بر قیمت و تجارت جهانی داشته باشد.

منابع بوکسیت کافی است؛ محدودیت اصلی جای دیگری است

در داده‌های ارائه‌شده آمده است که منابع جهانی بوکسیت بین ۵۵ تا ۷۵ میلیارد تن برآورد می‌شود و این میزان برای تأمین نیاز جهانی آلومینیوم تا آینده دور کافی است. این جمله اهمیت زیادی دارد، چون یک نکته را روشن می‌کند: مشکل اصلی صنعت آلومینیوم در جهان، کمبود ماده معدنی نیست.

چالش اصلی در حلقه‌های پایین‌دستی و انرژی است. ذوب آلومینیوم به برق عظیم نیاز دارد و برق هم در بسیاری از کشورها یا گران است یا از نظر زیست‌محیطی تحت فشار قرار دارد. بنابراین، آینده این صنعت بیشتر از آنکه به بوکسیت وابسته باشد، به انرژی وابسته است.

آینده آلومینیوم را کشورهایی می‌سازند که برق دارند

این جدول نشان می‌دهد صنعت آلومینیوم در سطح جهانی بیش از هر چیز تابع مزیت انرژی است. چین با تولید ۴۴ تا ۴۵ میلیون تن همچنان بازیگر اصلی است و خاورمیانه با نرخ بهره‌برداری بالا نقش مهمی در عرضه جهانی دارد. در مقابل، آمریکا با وجود ظرفیت بالا، تولید پایین‌تری دارد که نشان می‌دهد رقابت‌پذیری انرژی و سیاست صنعتی می‌تواند حتی از ظرفیت کارخانه هم مهم‌تر باشد.

در نهایت، می‌توان گفت جهان از نظر بوکسیت کمبود ندارد، اما از نظر برق ارزان و پایدار محدودیت جدی دارد. همین عامل، جهت آینده سرمایه‌گذاری‌ها و قدرت بازار را تعیین خواهد کرد.